تاریخ:10:53-1394/12/04
حق یا تکلیف
بهروز هاشمی مطلق

اصلاح نیوز : سید بهروز هاشمی مطلق* : یکی از این مهمترین و اساسی ترین حقوق افراد در هر جامعه ای "حق تعیین سرنوشت" است که در نظام سیاسی کشورها به عنوان یکی از ارکان مهم شکل گیری حکومت به حساب می آید. انتخابات مهم‌ترین عرصه حضور مردم در صحنه تصمیم گیری برای تعیین سرنوشت خویش در جوامع مردم سالار شناخته شده ، در نتیجه انتخاب نامزدهای اصلح برای تصدی مسئولیت‌ های تصمیم گیری در سطح کلان و قانونگذاری می تواند در تعیین آیندة یک نظام و مملکت اهمیت بسزایی داشته باشد. اصل‌ ششم‌  قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران انتخابات را از راه‌ همه‌پرسي‌ در نظر گرفته و در اصل‌ شصت‌ و دوم‌ اشعار می دارد: "مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ از نمايندگان‌ ملت‌ كه‌ به‌ طور مستقيم‌ و با رأي‌ مخفي‌ انتخاب‌ مي‌شوند تشكيل‌ مي‌گردد.شرايط‌ انتخاب‌كنندگان‌ و انتخاب ‌شوندگان‌ و كيفيت‌ انتخابات‌ را قانون‌ معين‌ خواهد كرد". لذا در کشور ایران ، تمامی آحاد ملت حق دارند که در انتخابات حاضر شده و به نامزد مورد علاقه خود رای دهند و هیچ شخصی نمی تواند مانع تحقق این حق گردد.

در این مقاله سعی داریم که مشخص نماییم که اساسا حضور افراد جامعه در انتخابات و رای دادن به لحاظ قانونی حق به شمار می آید یا تکلیف است؟ لذا در ابتدا به بررسی دو واژه حق  و تکلیف می پردازیم و سپس نتیجه  موضوع را بررسی خواهیم نمود.

اگر چه حقوقدانان تعاریف بسیاری از واژه حق ارائه نموده اند اما در یک تعریف جامع از حق باید بیان نمود که حق عبارت است از: سلطه، توانایی و امتیازی که به موجب قانون یا قواعد حقوقی، به اشخاص نسبت به متعلق حق داده می شود که به موجب آن شخص می تواند در روابط اجتماعی خویش، اراده خود را به یکدیگر تحمیل کنند و آنان را به رعایت و احترام آن الزام نمایند حقوق هم به مجموعه ای از بایدها و نبایدهایی گفته می شود که اعضای یک جامعه ملزم به رعایت آن هستند و دولت ضمانت اجرای آن را به عهده دارد. حق و حقوق دارای انواع مختلفی می باشند اما حضور در صحنه انتخابات حق سیاسی افراد بشمار می آید و اختیاری است که شخص برای شرکت در قوای عمومی و سازمان های دولت دارد مانند: حق انتخاب کردن و انتخاب شدن در مجالس قانون گذاری و ریاست جمهوری.

حقوقدانان در مورد تکلیف معتقدند: وظیفه یا تکلیف گاهی به مفهوم بسیار وسیع برای اشاره به اعمالی (یا حتی خودداری از اعمالی) بکار برده می‌شود که به وسیله‌ قوانینی امر یا نهی می‌شود که بر حوزه‌های مهم زندگی اجتماعی حاکم بوده یا به عنوان قوانین حاکم بر هر نوع هم‌کاری مورد قبول باشند.بطور اجمالی تکلیف یا وظایف افراد را می‌توان به سه دسته عمده : وظیفه‌ی قانونی، وظیفه‌ی اخلاقی و وظیفه‌ی سیاسی تقسیم نمود .قانونگذار برای اینکه انسان را به تکلیف خاصی مکلف سازد چند شرط را برای رعایت آن  وضع نموده است. به عبارت دیگر ، انسان با واجد بودن چند شرط می‏تواند انجام تکالیفی را بر عهده بگیرد . شرایط تکلیف که در همه تکالیف باید وجود داشته باشد شامل: بلوغ، عقل، اطلاع و آگاهی، قدرت و توانایی و آزادی و اختیار است.ماده ۲۷ قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی شرایط انتخاب کنندگان را  شامل: تابعیت کشور جمهوری اسلامی ایران ، داشتن سن هجده سال تمام و عاقل بودن بیان نموده است.

بنا بر آنچه که از حق و تکلیف بیان شد باید اذعان داشت که حق و تكليف لازم و ملزوم یکدیگرند و  این تلازم ميان آن دو بدین صورت می باشد که : ثبوت هر حقي در خارج براي يك صاحب حق، مستلزم ثبوت تكليف براي ديگري است،و ثبوت تكليف براي يك شخص، كاشف از ثبوت حقي براي ديگري است.همچنین در روابط انساني، هر انساني كه داراي حق بر ديگران است، تكليفي نيز نسبت به آنها دارد،و چنين نيست كه يك انسان صرفا داراي حقوقي بر ديگران بوده و هيچ تكليفي نسبت به آنهانداشته باشد.

حضرت امام خمینی (ره) بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران، بارها ضمن تأکید بر تکلیف بودن شرکت در انتخابات، نتیجه ی حضور مردم را حفظ نظام جمهوری اسلامی از تهدیدهای دشمنان دانسته اند و با توجه به اینکه حفظ نظام اسلامی نیز طبق دیدگاه ایشان از اوجب واجبات است .از دیدگاه ایشان حضور در انتخابات و شرکت در آن، سوای حق  و تکلیف ،نه تنها یک وظیفه اجتماعی است بلکه از واجبات دینی و شرعی نیز به حساب می آید.

رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) نیز در خصوص حق یا تکلیف بودن حضور افراد در انتخابات در سخنان خود در تاریخ 26/11/1378 فرمودند «... هم حق و هم تکلیف مردم است که بیایند و سرنوشت کشورشان را به‌دست خودشان معین کنند، زیرا که کشور متعلق به مردم است. مردم باید بیایند و با انتخاب صحیح و آزادانه، قانونگذارانشان را در قوه‌ی مقننه معین کنند، مجریان خودشان را با ترتیبی که در قانون معین شده است، معین کنند. این حق مردم است و متعلق به آنهاست، اما تکلیف هم هست. این‌طور نیست که یکی بگوید من نمی‌خواهم از این حقم استفاده کنم، نه، سرنوشت نظام بسته‌ی به احقاق و استنقاذ این حق است، این تکلیف است، باید همه شرکت کنند.» همچنین ایشان در سخنان خود در 31/2/1376  می فرمایند «همچنان که اصل انتخابات یک تکلیف الهی است، انتخاب اصلح هم یک تکلیف الهی است.»

 

با عنایت به آنچه که بیان گردید می توان به این نتیجه رسید که به لحاظ قانونی مشارکت در انتخابات هم حق و هم تکلیف بحساب می آید چرا که، مردم هر جامعه ای حق تعیین سرنوشت و حق اعمال نظر در حاکمیت را خواهند داشت لذا با انتخاب صحیح و آزادانه، قانون‏گذاران و مجریان خود را بر می گزینند و این حق تک تک افراد جامعه به حساب می‌آید. از سویی به دلیل اینکه حق افراد با حقوق دیگران در یک جامعه در ارتباط مستقیم بوده و همچنین در جهت برقراری حفظ نظام سیاسی دولت ها در عین حال پیشگیری از خطرات و تهدیدات احتمالی، حضور در انتخابات یک تکلیف تلقی می گردد. اما فارغ از اینکه شرکت در انتخابات تکلیف باشد یا حق، ذکر این نکته ضروری است که در هر دو صورت همه ما در قبال آن مسول خواهیم بود. مردم شریف ایران هم به سبب غنای فرهنگی که دارند انجام این فریضه خطیر را  یک وظیفه دینی و ملی دانسته و با حضور پر شور خود  در انتخابات پیش رو ،به این مهم دست پیدا خواهند نمود.
دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، مدرس و محقق دانشگاه*

 


  نظرات بینندگان
 نجمه نادری  02/04/1395

عالی بود . موفق باشید

  نظرات بینندگان
نام:

پست الکترونیک:
متن:

 

پر کردن فرم براي دريافت نظرات الزامي است
 

   

نظر سنجی
مقصر تاخیر پروژه جاده ساری-تاکام_کیاسر
دولت
نمایندگان مجلس
استانداری
فرمانداری
برنامه و بودجه
راه و شهر سازی
پیمانکار
گزیده خبرها